Het blad onder je appelboom veroorzaakt schurft doordat de schimmel Venturia inaequalis hoofdzakelijk in dat afgevallen blad overwintert. De bodem onder de boom is daarmee het grootste besmettingsreservoir van je tuin, geen neutrale ondergrond. Juist daarom is het opruimen van dat blad in de herfst de belangrijkste niet-chemische maatregel tegen schurft in het volgende seizoen.
Ik zie elk jaar weer dat tuinders bij schurft eerst naar de boom zelf kijken. Ze zien bruine vlekken op het blad en kromme vruchten, en denken aan snoeien of aan een of ander middel. Maar de schimmel zit maar voor een deel in de boom. Het grootste probleem ligt onder de boom, in de laag afgevallen blad van oktober en november. In die bladeren vormt de schimmel in de winter vruchtlichamen. In het voorjaar, zodra de knoppen gaan schuiven en het blad nat wordt, schieten daaruit ascosporen de lucht in. Die sporen moeten jonge appelbladeren raken, en in een natte Nederlandse april gebeurt dat razendsnel.
Waarom de grond onder de boom de echte bron is
Veel tuinders behandelen het blad onder de boom als iets dat er nu eenmaal ligt. Ik zie het anders: het is het belangrijkste schurftreservoir dat je in de hand hebt. Een appelboom kan een jaar flink schurft hebben gehad, en dan ligt dat besmette blad wekenlang onder de boom te wachten. Zolang het daar blijft liggen, blijft de schimmel op jouw perceel aanwezig. De grond zelf is niet besmet; het zijn de bladeren die erop liggen. Haal je die weg, dan haal je het grootste deel van de besmettingsdruk voor het volgende jaar weg.
Twee schoonmaakrondes: herfst en late winter
Ik ruim het blad onder mijn appelbomen in twee rondes op. De eerste ronde is direct na de bladval, van half november tot eind december. Dan haal ik het grootste deel weg met een bladhark met korte tanden; die werkt beter tussen lage planten en langs de stamvoet dan een brede gazonhark. Tussen tegels of op een terras naast de boom gebruik ik een harde bezem, omdat die ook nat blad uit voegen haalt. De tweede ronde doe ik in februari of begin maart, vlak voordat de knoppen gaan schuiven. In de maanden daartussen waait er blad terug van paden, uit de haag of van het gazon, en juist dat vergeten blad is de bron die veel tuinders over het hoofd zien. Eén keer harken in november is dus niet genoeg; de tweede schoonmaak vangt wat is teruggewaaid of in een hoek is blijven liggen.
Wat je met afgeharkt blad doet
Het afgeharkte blad van een schurftboom leg ik niet terug als mulch onder dezelfde appelboom of onder een andere appelboom in de buurt. De schimmel blijft levensvatbaar in die bladeren, ook als ze droog zijn. Ik breng dat blad daarom weg van de appelbomen, naar een hoek van de tuin waar geen appelbomen staan, of ik voer het af. Op een kleine tuin is weg van de appelboom vaak maar een paar meter, maar dat is al genoeg om de ascosporen niet vlak onder de jonge bladeren te laten vrijkomen. Gebruik het ook niet als bodembedekking onder struiken die direct naast de appel staan; de sporen kunnen via de lucht alsnog bij de appelboom komen als het blad vlakbij ligt en nat wordt.
Takjes die het reservoir versterken
Sommige appelrassen, vooral oudere of gevoelige rassen, kunnen de schimmel ook in kleine scheutlaesies overhouden. Na de bladruiming knip ik zulke takjes weg. Je herkent ze aan donkere, iets ingezonken plekken op jong eenjarig hout, soms met een ruw randje. Ik knip terug tot in gezond hout en ontsmet de snoeischaar tussendoor met spiritus. Niet elke appelboom heeft dit; bij de meeste bomen is het blad de hoofdzaak, maar op een klein perceel kan één vergeten twijgje genoeg zijn om het reservoir in stand te houden.
Waarom dit in een natte Nederlandse lente extra telt
In Nederland telt een schone bodem extra zwaar omdat april en mei vaak nat zijn. Regen spoelt sporen niet alleen vrij, maar houdt het jonge blad urenlang nat. Schurft kiemt juist bij langdurige bladnatheid; hoe minder ascosporen er vanuit de grond kunnen opstijgen, hoe minder infectiedruk. Een schone strook van pakweg twee tot drie meter rond de stam is in een natte week al een groot verschil. Ik hark daarom ook de strook onder de buitenste takrand mee, niet alleen direct tegen de stam.
Eerlijk is eerlijk: met blad opruimen alleen voorkom je niet elke schurftinfectie in een extreem nat jaar. Sporen kunnen van een boom verderop komen, of de boom kan al zwak staan. Maar je haalt er wel de grootste lokale besmettingsbron mee weg, zonder een enkel middel. Op mijn eigen kleine tuin zie ik het verschil vooral in het aantal vlekken op het blad in juni: jaren waarin ik de late-winterronde oversla, is het direct zichtbaar.
