Kruiden kun je het best knippen in de korte fase net voordat de bloemknoppen opengaan, midden op de ochtend als de dauw van de bladeren is verdwenen maar de middagwarmte nog niet op de plant staat. Knip met een scherpe, schone schaar of snoeischaar niet meer dan ongeveer een derde van de plant weg. Laat natte kruiden nooit in een bosje drogen.
Ik sta dan voor het kruidenbed met een schaar in mijn ene hand en een ondiep mandje in de andere. Het is een droge ochtend in juni, zo een waarop de dauw nog als kleine druppels op de rand van de oregano zit. Je ziet het meteen: de munt heeft korte, compacte knoppen bovenaan de scheuten, nog geen open bloemen. Ik buig een takje naar me toe, houd mijn duim onder een bladpaar en knip daarboven. De stengel geeft mee, de bladeren blijven heel. Na drie takken ruik je het al aan je vingers.
De knoppen zijn het echte signaal
Die compacte knoppen zijn het punt waar het om draait. Zolang ze dicht zijn, maakt de plant nog blad. De groeipunt bovenaan de scheut is nog vegetatief. Zodra de knop opengaat, verschuift het zwaartepunt: de plant steekt energie in bloemen en daarna in zaad. De stengels worden houtiger, de bladeren die er nog zitten worden taaier, en nieuwe bladparen komen langzamer. De hoogste concentratie aromatische olie zit in en op de bladeren vlak voordat de bloemknoppen opengaan. Daarna wordt het blad als droogmateriaal minder interessant. De plant is dan geen bladgewas meer, maar een zaadgewas.
Door de top eruit te knippen, verschuif je die keuze. De plant kan niet makkelijk naar bloei doorgaan en zet zijscheuten aan. Dat is precies wat je wilt: meer blad, meer vertakking, een plant die langer doorgaat. Het venster is smal omdat je precies op dat kantelpunt wilt knippen, niet erna.
Dauw maakt het verschil tussen knippen en bewaren
De dauw bepaalt of je dat blad ook netjes kunt bewaren. Natte bladeren zijn lastig te hanteren, maar belangrijker: het vocht aan de buitenkant komt binnenin het bosje terecht. Dat is precies waar schimmel begint. Ik knip daarom nooit direct na regen of na het water geven. Je wacht tot de bladeren droog en stevig aanvoelen. Midden op de ochtend is dat meestal het geval: de dauw is opgetrokken, de plant is nog niet uitgeput door de middaghitte. Tegen de middag hangen de blaadjes van sommige kruiden slap; dan knip je minder schoon en droogt een bosje ongelijk.
Waar de schaar precies heen gaat
Een schone, scherpe schaar of snoeischaar is geen luxe. Een botte schaar kneust de stengel, en gekneusd weefsel droogt slecht. Ik knip schuin net boven een bladpaar, niet diep in kaal hout. Bij munt, citroenmelisse en oregano zie je de bladparen duidelijk zitten. Bij houtige soorten zoals rozemarijn, tijm en salie blijf je hoger en let je extra op dat je niet in het oude, droge hout komt.
Neem nooit meer dan ongeveer een derde van de plant in één keer. Bij jonge planten nog minder; die hebben blad nodig om te groeien. Eenjarige soorten zoals basilicum kun je juist steeds terugknippen, telkens net boven een bladpaar. Daardoor vertakt de plant en blijft ze blad maken in plaats van meteen door te schieten.
Meerjarige kruiden kunnen later in het seizoen nog een lichtere tweede knip geven. Doe dat alleen als er nog genoeg groeitijd is voor de winter, zodat de plant zich kan herstellen. Een late zware knip vlak voor de vorst laat een verzwakte plant achter.
Laat je een stengel doorschieten tot bloei en zaad, dan is datzelfde stuk geen geschikt bladmateriaal meer om te drogen. De bladeren zijn dan taaier en de stengel is houtig geworden. Knip zo'n bloemstengel gerust weg om de plant netjes te houden, maar reken hem niet mee voor je droogvoorraad.
Wat er na de knip gebeurt
Binnen een week of twee zie je nieuwe scheuten uit de bladoksels komen. Dat is het teken dat je op de goede plek hebt geknipt. Blijft de plant stil, dan heb je waarschijnlijk te diep in het oude hout gesneden of te veel blad in één keer weggehaald.
Ben je te laat en staan de bloemen al open, dan kun je de plant nog steeds terugsnoeien om hem weer aan het groeien te krijgen. Maar het deel dat al aan het bloeien is, is voor drogen niet meer hetzelfde als een jonge scheut. Het verschil zit niet in de datum op de kalender, maar in het stadium van de knop en in de droge huid van het blad op het moment dat je de schaar zet.
